Rosa Efomo de Marco: từ học trò thể dục đến người mở đường para cầu lông Italy

Một cột mốc không đo bằng kết quả

Ở Paralympic Paris 2024, nội dung đơn nữ hạng SU5 diễn ra tại Porte de La Chapelle Arena có một gương mặt mà bảng kết quả khó phản ánh hết ý nghĩa: Rosa Efomo de Marco. Cô không giành được chiến thắng nào, nhưng chỉ việc bước ra sân đã đủ để tạo nên lịch sử: đó là lần đầu tiên Italy có một tay vợt para cầu lông dự Paralympic.

Hai năm sau, de Marco nhìn lại khoảnh khắc ấy như điều xúc động nhất trong sự nghiệp. Ký ức đọng lại với cô là những khán đài kín người, tiếng cổ vũ vang dội tới mức mặt sàn như rung lên. Với một VĐV đến từ quốc gia mà theo chính cô, para cầu lông vẫn còn ít người biết tới, sự hiện diện ở Paris mang ý nghĩa lớn hơn một suất thi đấu: đó là lời khẳng định rằng Italy đã có mặt trên bản đồ môn thể thao này.

Hành trình từ lớp thể dục đến trung tâm liên đoàn

De Marco sinh ra đã không có bàn tay trái. Từ thời đi học, cô đã nổi bật trong các giờ giáo dục thể chất, và chính thể thao đã thay đổi cách cô nhìn nhận khuyết tật của bản thân. Cô kể rằng trước đây mình thường giấu cánh tay đi, còn hiện tại những ánh nhìn từng khiến cô ám ảnh đã không còn là vấn đề.

Cầu lông đến với cô ở bậc trung học cơ sở, nhờ một giáo viên thể dục. Từ đó, cô chưa từng dừng lại. Hành trình phát triển của de Marco có thể tóm tắt qua các mốc:

• Trung học cơ sở: làm quen với cầu lông qua giờ thể dục ở trường.
• Trung học phổ thông: rời quê nhà để chuyển tới trung tâm liên đoàn ở Santa Marinella, tập luyện hằng ngày.
• Câu lạc bộ: gia nhập Easy Play, sau đó là Gruppo Sportivo Paralimpico della Difesa (GSPD) – nhóm thể thao Paralympic thuộc lực lượng vũ trang Italy.
• Giai đoạn COVID-19: vẫn duy trì tập luyện trong thời kỳ phong tỏa.
• 2024: dự Paralympic Paris, trở thành tay vợt para cầu lông đầu tiên của Italy tại sân chơi này.
• 2025: giành huy chương bạc tại Giải para cầu lông vô địch châu Âu và Thailand Para Badminton International.

Điều cô yêu thích ở môn này là tốc độ, cảm giác hưng phấn và yêu cầu phải ứng biến liên tục trên sân. Cô mô tả ngắn gọn về para cầu lông: "Nó diễn ra rất nhanh và không cho bạn thời gian để suy nghĩ."

Bối cảnh: một môn Paralympic còn rất trẻ

Para cầu lông chỉ mới xuất hiện tại Paralympic từ Tokyo 2020. Trong thời gian ngắn ấy, những quốc gia như Trung Quốc, Nhật Bản, Indonesia và Pháp đã định hình vị thế cường quốc. Italy không có đại diện ở kỳ Tokyo, và phải tới Paris 2024 mới có VĐV đầu tiên là de Marco.

Tại LA28, para cầu lông sẽ có 16 nội dung tranh huy chương. De Marco xác định 2027 là năm then chốt, khi cuộc đua giành vé đòi hỏi di chuyển liên tục, thi đấu dày đặc và duy trì thứ hạng trong nhóm hàng đầu thế giới. Cô thừa nhận vượt qua vòng loại không hề dễ, nhưng tự tin đã sẵn sàng.

Nhận định

Theo góc nhìn của tòa soạn, khoảng cách giữa Paris 2024 và năm 2025 của de Marco là đáng chú ý. Từ chỗ không thắng trận nào ở Paralympic, cô đã có hai tấm huy chương bạc quốc tế chỉ trong một năm, trong đó có ngôi á quân châu Âu. Dữ kiện này cho thấy trải nghiệm thi đấu ở môi trường áp lực cao như Paralympic có thể đã giúp cô trưởng thành nhanh hơn. Tuy vậy, cần thận trọng: huy chương bạc đồng nghĩa vẫn còn một bậc phải vượt qua, và việc các cường quốc châu Á cùng Pháp đang chiếm ưu thế khiến mục tiêu huy chương Paralympic vẫn còn xa. Mục tiêu thực tế hơn trong ngắn hạn là giành vé LA28 và có chiến thắng đầu tiên ở đấu trường này.

Giá trị vượt ra ngoài sân đấu

De Marco không chỉ nói về thành tích. Cô coi môi trường para cầu lông là nơi được gặp gỡ nhiều người với những dạng khuyết tật khác nhau, và chính họ dạy cô nhiều bài học sống. Theo lời cô, nhờ đó mình trở thành một người tốt hơn. Cô cũng muốn dùng các giải đấu lớn làm kênh giới thiệu para cầu lông tới nhiều người Italy hơn.

Hướng tới Los Angeles, cô nói mình háo hức với cả hành trình lẫn áp lực, mong được thử thách bản thân và thể hiện thứ cầu lông tốt nhất trên sân.

Góc nhìn cho phong trào cầu lông Việt Nam

Câu chuyện của de Marco gợi ra vài điểm đáng suy ngẫm cho người chơi và người làm phong trào trong nước:

• Vai trò của trường học: cô đến với cầu lông nhờ một giáo viên thể dục. Giờ thể dục ở trường hoàn toàn có thể là cánh cửa đầu tiên, kể cả với học sinh khuyết tật, nếu người dạy chủ động mời các em tham gia.
• Câu lạc bộ là cầu nối: từ Easy Play đến GSPD, mỗi bước tiến của cô gắn với một môi trường tập luyện có tổ chức. Các CLB phong trào có thể cân nhắc mở cửa đón người chơi khuyết tật, tạo điều kiện để họ làm quen với môn thể thao này.
• Lợi ích tinh thần: trải nghiệm của de Marco cho thấy cầu lông không chỉ rèn thể lực mà còn giúp người chơi tự tin, chấp nhận bản thân và mở rộng các mối quan hệ.
• Kiên trì qua giai đoạn khó: việc duy trì tập luyện trong thời kỳ dịch bệnh là minh chứng rằng sự liên tục quan trọng không kém tài năng.

Điều rút ra

Người mở đường hiếm khi được nhớ tới nhờ tỉ số. Rosa Efomo de Marco bước vào Paris với tư cách người đầu tiên, rời đi không một chiến thắng, rồi trở lại với hai huy chương bạc quốc tế. Con đường tới LA28 sẽ đòi hỏi nhiều hơn, nhưng dù kết quả thế nào, hành trình của cô đã cho thấy một môn thể thao có thể được gieo mầm ở một quốc gia chỉ từ một lớp học thể dục và một người dám bước ra sân.

Ảnh bìa minh hoạ: Antony Stanley from Gloucester, UK / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.