Ngừng tim sau buổi đánh cầu lông: bài học sơ cứu cho người chơi phong trào

Diễn biến sau một buổi tối chơi cầu

Ngày 11/11, Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức (TPHCM) công bố một ca cấp cứu ngoài viện xảy ra khoảng hai tuần trước đó. Nhân vật chính là anh P.V.T., 36 tuổi, cư ngụ tại phường Tăng Nhơn Phú. Như nhiều người chơi phong trào, anh kết thúc buổi đánh cầu lông rồi cùng nhóm bạn kéo nhau tới một quán ăn ở phường Phước Long, ngồi lại đến khuya.

Trong bữa ăn, anh T. dùng hết chừng 5-6 ly bia hơi loại 350ml. Chỉ khoảng 20 phút sau, tầm 22h, người bạn đồng hành của nhóm bỗng tím tái, gọi không phản ứng, rồi lịm đi và ngừng thở. Chính lúc ấy, sự hiện diện tình cờ của một nhân viên y tế ở bàn kế bên đã làm thay đổi kết cục.

Ba phút hồi sức quyết định

Người nhận ra điều bất thường là chị Kiều Trang, tên đầy đủ Châu Nữ Kiều Trang, hiện công tác tại khoa Nội Thần kinh của chính Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức. Chị nhanh chóng tới gần, kiểm tra và xác định nạn nhân đã mất mạch cảnh, không còn thở. Chị nhờ người xung quanh bấm gọi 115, đồng thời cùng một người bạn bắt tay vào ép tim kết hợp thổi ngạt.

Có một chi tiết rất đáng lưu tâm: giữa chừng, một người đề nghị dừng lại để đưa anh T. lên taxi chở vào viện. Nhóm cứu hộ không đồng ý và tiếp tục ép tim, thổi ngạt không ngắt quãng. Khoảng 3 phút sau, mạch đập trở lại, anh T. tỉnh dần. Phải thêm chừng 20 phút nữa, kíp cấp cứu 115 mới tới hiện trường và ghi nhận các chỉ số sinh tồn đã ổn.

Dù nạn nhân đã tỉnh, chị Trang vẫn đề nghị chuyển anh vào bệnh viện. Ở đó, anh T. tỉnh táo, giao tiếp bình thường, các thông số cơ bản đều ổn và được giữ lại theo dõi.

Nhận định: khoảng thời gian sau giờ tập cũng cần được chú ý

Nhận định của tòa soạn: thông tin từ bệnh viện không nêu nguyên nhân khiến anh T. ngừng tim, và chính bác sĩ cũng nhấn mạnh người bệnh cần được thăm khám để tìm ra nguyên nhân. Do đó, không thể kết luận buổi chơi cầu hay lượng bia đã uống là thủ phạm. Dù vậy, chuỗi diễn biến vận động gắng sức rồi ngồi nhậu tới khuya là kịch bản rất quen thuộc với giới cầu lông phong trào Việt Nam. Theo chúng tôi, chừng ấy đã đủ để người chơi nhìn lại thói quen 'giao lưu' sau trận, nhất là ở lứa tuổi 30-40 vốn chiếm số đông trên các sân.

Điểm mấu chốt thứ hai là thời gian. Tim anh T. đập lại sau khoảng 3 phút hồi sức, trong khi xe cấp cứu mất thêm khoảng 20 phút mới đến. Nếu những người có mặt chỉ ngồi chờ 115, hoặc ngừng tay để bắt taxi, cơ hội sống của nạn nhân sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào may rủi. Nói cách khác, người giữ lại mạng sống cho anh T. là người đứng gần nhất và biết ép tim, chứ không phải chiếc xe cứu thương.

Kỹ năng hồi sức tim phổi người chơi nên biết

Bác sĩ chuyên khoa I Lê Công Trí, người giữ vị trí phó trưởng khoa tại khoa Nội Thần kinh của bệnh viện, xếp ngừng tim vào nhóm tình huống khẩn cấp bậc nhất. Khi tim thôi bơm máu, não cùng các cơ quan sống còn rơi vào cảnh thiếu oxy, có thể dẫn tới tử vong hoặc tổn thương nặng nề nếu không được cứu sớm. Bất kỳ ai ngã gục bất ngờ, gọi không phản ứng, hơi thở bất thường hay chỉ còn những nhịp thở kiểu ngáp cá đều cần được nghĩ ngay tới khả năng ngừng tim.

Các bước bác sĩ khuyến cáo với người trưởng thành:

• Gọi 115 ngay, song song với việc bắt đầu hồi sức.
• Vị trí ép tim: chính giữa ngực, phần nửa dưới xương ức.
• Nhịp và độ sâu: 100-120 lần mỗi phút, ấn lún 5-6cm.
• Để lồng ngực nở trở lại trọn vẹn sau mỗi nhịp ép và hạn chế tối đa các lần ngắt quãng.
• Thổi ngạt: ai đã qua huấn luyện có thể phối hợp theo tỷ lệ 30 lần ép, 2 lần thổi; nếu chưa được đào tạo hoặc không thổi được thì cứ ép tim liên tục.
• Máy khử rung tự động (AED): nếu sẵn có, khởi động máy rồi thao tác theo các chỉ dẫn máy đưa ra.
• Không dừng tay cho tới khi đội cấp cứu đến nhận bàn giao, hoặc nạn nhân hồi tỉnh và tự thở đều.

Những việc tuyệt đối tránh

Tỉnh lại chưa phải là an toàn

Bác sĩ Trí lưu ý, kể cả khi mạch và ý thức đã quay lại, người bệnh vẫn phải nhập viện để làm rõ nguyên nhân, theo dõi nguy cơ tái phát và kịp phát hiện biến chứng. Việc chị Trang kiên quyết đề nghị đưa anh T. đi viện dù anh đã tỉnh chính là cách xử lý đúng.

Gợi ý cho các CLB cầu lông phong trào

Từ trường hợp này, tòa soạn đề xuất vài việc mà các nhóm chơi và chủ sân có thể cân nhắc:

• Khuyến khích thành viên học kỹ năng hồi sức tim phổi cơ bản; chỉ cần vài người trong nhóm thành thạo đã tạo khác biệt lớn.
• Dán số 115 kèm địa chỉ sân ở chỗ dễ nhìn để gọi nhanh và mô tả đúng vị trí.
• Tìm hiểu khả năng trang bị máy AED tại các cụm sân đông người chơi.
• Cân nhắc lại thói quen uống bia, ăn khuya ngay sau buổi tập và khám sức khỏe định kỳ, nhất là với người chơi cường độ cao.

Câu chuyện ở phường Phước Long có kết thúc tốt đẹp nhờ một điều dưỡng tình cờ ngồi bàn bên. Với cộng đồng cầu lông, bài học là không thể trông vào sự tình cờ: kỹ năng sơ cứu nên được coi là một món trang bị của mỗi người chơi, giống như cây vợt hay đôi giày.